Ai Chỉ Huy Ä?óng Cá»?c Sông Bạch Ä?ằng?
Ai chỉ huy việc đóng cá»?c sông Bạch Ã?ằng để bắt Ô Mã Nhi?
Tất nhiên ai cũng biết vị tổng chỉ huy cuộc kháng chiến chống bá»?n xâm lược Nguyên Mông hồi cuối thế kỷ XIII là Trần Hưng Ã?ạo. Trận quyết chiến Bạch Ã?ằng do ông chỉ đạo. Lực lượng tập trung ở chiến trưá»?ng này gồm nhiá»?u đội quân chủ lực do Nguyễn Khoái, Phạm Ngũ Lão và Hưng Trí Vương Hiến (con của Trần Hưng Ã?ạo) chỉ huy. Nhưng sử sách cũng chỉ ghi có thế, để tập trung vào việc tưá»?ng thuận diễn biến trận đánh, tôn vinh thắng lợi rực rỡ của quân ta. Chính sử không thể ghi – và cũng không có nhiệm vụ ghi một cách cụ thể - việc quân và dân ta đẵn gỗ như thế nào, đóng cá»?c dưới lòng sông ra sao. Ai là ngưá»?i trực tiếp theo dõi việc thực thi nhiệm vụ nặng ná»? ấy?
Ngưá»?i nghiên cứu sưu tầm thành tích chiến đấu của quân đội nhà Trần trên chiến trưá»?ng Bạch Ã?ằng, nếu có điá»?u kiện tiến hành nhiá»?u cuộc điá»?u tra thực địa, chắc có thể trả lá»?i phần nào câu há»?i trên đây. Tất nhiên không thể bảo đảm hoàn toàn chính xác, vì đây là dã sử, là truyá»?n thuyết, nhưng chắc là có cái “lõi lịch sửâ€? nhất định. Thực vậy, nếu ta vá»? Hàng Kênh, huyện An Dương (nay là quận Lê Chân, Hải Phòng) và đến thăm đá»?n Từ Vũ, sẽ được nghe những câu chuyện mách cho ta những tín hiệu liên quan đến vấn đá»? này.
Ã?á»?n Từ Vũ thá»? một vị thần há»? Vũ. Tại đá»?n, còn lưu giữ được một bản thần tích có nhan đá»? là “Phúc Thần Vũ công phả kýâ€?, kể chuyện vá»? ngưá»?i dũng sĩ này. Ông xuất thân từ một gia đình lao động, quen với sông nước và có được há»?c tập chữ nghĩa. Biết chữ, ông hay tìm đá»?c sách vở, nhất là loại binh pháp binh thư. Ông lại có một thói quen đặc biệt, hay đi chơi trên bộ, dạo thuyá»?n dưới nước và đi đến đâu cũng ghi chép tên núi, tên sông, tên khe, tên vực, rồi trở vá»? cặm cụi vẽ thành một bản đồ.
Vào những năm đầu của thập kỷ 80, thế kỷ XIII, ông xin gia nhập quân ngũ, được Trần Hưng Ã?ạo tin dùng làm tả hữu, giữ chức chỉ huy sứ. Khi Trần Hưng Ã?ạo chủ trương mở trận Bạch Ã?ằng, tráng sĩ này đã xin nhận công việc quan sát địa hình, vì ông vốn quê quán ở đây, lại thành thạo nghá»? sông nước. Ông đã dâng lên Trần Hưng Ã?ạo một bản đồ cụ thể, đáng dấu rõ những điểm cao, chỗ thấp, khúc sâu, khúc nông của quãng sông Bạch Ã?ằng dự kiến làm nơi chiến đấu. Tiếp đó, ông được chủ tướng giao cho việc đem số lính bản bộ và các đội dân quân, chở cá»?c ra đóng giữa dòng sông.
“Phúc Thần Vũ công phả lýâ€?, ghi chép rõ tên ông là Vũ Trí Thắng, được thăng chức Ã?iện tiá»?n đô chỉ huy sứ sau khi đánh tan giặc, bắt sống Ô Mã Nhi. Lúc già, ông trở vá»? quê, còn có công trong việc xây dựng làng xóm. Nhân dân An Dương lập đá»?n thá»? gá»?i là đá»?n Từ Vũ, hương khói đến tận bây giá»?.
Chắc chắn trưá»?ng hợp Vũ Trí Thắng không phải là trưá»?ng hợp độc nhất. Trên hai bá»? Bạch Ã?ằng giang, và trên nhiá»?u địa điểm trong vùng, hiện có nhiá»?u đá»?n thá»? Trần Hưng Ã?ạo và các tướng lĩnh quê ở địa phương. Tra cứu các thần tích, thần phả, tham dự các hội hè, tế lễ ở những nơi ấy, nhất định có thể tìm thấy nhiá»?u ngưá»?i khác nữa.