Magnolia
01-13-2006, 02:04 AM
Quẳng Gánh Lo ?i Và Vui Sống
:rose: :rose: :rose:
Chương 1
?ắc nhất nhật quá nhất nhật
Mùa xuân năm 1871, một thành niên may mắn đ?c được một câu văn ảnh hưởng sâu xa tới tương lai của chàng. Hồi ấy còn là sinh viên y khoa ở trư?ng Montreal, chàng lo đủ thứ: lo thi ra cho đậu, đậu rồi sẽ làm gì, làm ở đâu, sap cho có đủ thân chủ, kiếm cho đủ ăn?
Nh? câu văn đ?c được trong sách của Thomas Carlyle mà chàng trở nên một ý sẽ có danh nhất th?i đó. Chính chàng đã tổ chức trư?ng y khoa tại ?ại h?c Oxford, một danh dự cao nhất trong y giới Anh. V? sau chàng lại được Anh hoàng phong tước và khi mất ngư?i ta viết hai cuốn sách dày 1.466 trang để kể lại thuở sanh hình.
Tên chàng là William Osler. Còn câu văn mà chàng đ?c được mùa xuân năm 1871, câu văn đã giúp chàng quẳng được gánh lo trong đ?i chàng là: ?Những công việc ở ngày trước mặt ta phải coi là quan tr?ng nhất, và đừng bận tâm tới những công việc còn m? m? từ xa“.
Bốn mươi hai năm sau, một đêm xuân ấm áp, trong khi trăm bông đua n? giữa sân trư?ng, William Osler diễn thuyết trước sinh viên ?ại h?c Yale đã nói rằng, thiên hạ đã lầm khi bảo một ngư?i như ông, làm giáo ự tại bốn trư?ng đại h?c và viết một cuốn sách nổi danh, tất phải có ?bộ óc dị thư?ng“. Vì những ngư?i thân của ông biết rõ ?óc ông vào hạng tầm thư?ng nhất“.
Vậy thì bí quyết thành công của ông ở đâu? Ông đạp lại bí quyết đó ở chỗ ông biết ?chia đới sống ra từng ngăn, cách biệt hẳn nhau, mỗi ngăn một ngày“. ý ông muốn nói gì vậy? Vài tháng trước buổi diễn thuyết ở Yale, ông đã đáp một chiếc tàu biển lớn, vượt ?ại Tây Dương.
Trên chiếc tàu đó, ông thấy ngư?i thuy?n trưởng, đứng ở cầu thang, chỉ nhận vào một cái nút mà làm chạy một cái máy, tức thì ngăn thiệt kín những bộ phận chánh trong tàu, không cho phần này thông qua phần khác, ví dụ vì tai nạn nước có tràn vào cũng không đắm tàu được. Rồi ông nói tiếp với các sinh viên: ?Cơ thể chúng ta là một bộ máy kỳ dị hơn chiếc tàu đó nữa. Tôi khuyên các anh tập cách đi?u khiển bộ máy đó để sống ngày nào riêng biệt ngày ấy: đó là cách chắc chắn nhất để yên ổn trong cuộc viễn hành. Nhận một nút đi rồi nghe, trong mỗi đoạn đ?i, chiếc cửa sắt sập lại, ngăn hiện tại với quá khứ.
Quá khứ đã chết, đừng cho nó sống lại nữa. Nhận một cái nút khác và đóng kín cửa sắt của tương lai lại, cái tương lai nó chưa sanh. Như vậy các anh được yên ổn-yên ổn trong ngày hôm nay!.. ?óng quá khứ lại! ?ể cho quá khứ đã chết rồi tự chôn nó... ?óng những hôm qua lại, chúng đã bước mau v? cõi chết. ?ể cho gánh nặng của ngày mai đè lên vào gánh nặng hôm qua và hôm nay. Sự phung phí năng lực, nỗi ưu tư sẽ làm cho ta lảo đảo , nếu ta cứ lo lắng v? tương lai... Vậy đóng kỹ những bức vách trước và sau đi, và luyện lấy tập quán ??ắc nhất nhật quá nhật nhất“.
Như vậy có phải bác sĩ Osler muôn khuyên ta đừng nên gắng sức một chút nào để sửa soạn ngày mai không?. Không. Không khi nào. Trong đoạn cuối bài diễn văn đó, ông nói rằng, cách hay hơn hết và độc nhất để sửa soạn ngày mai là đem tất cả thông minh, hăng hái của ta tập trung vào công việc hôm nay.
Hồi xưa, một triết gia, túi không có một xu, thơ thẩn trong một mi?n núi đá mà đân cứ sống rất vất vả. Một hôm, nhân thấy một đám đông quây quần chung quanh mình, trên một ng?n đồi, ông bèn đ?c một diễn văn mà nhân loại đã trích lục nhi?u hơn hết từ trước tới gi?. Trong diễn văn có câu này được lưu truy?n muôn thuở:
"?ừng lo tới ngày mai vì ngày mai ta phải lo tới công việc của ngày mai. Ta chỉ lo tới hôm nay thôi cũng đủ khổ."
Tôi xin nhắc bạn: Câu đó khuyên đừng ?lo“ tới ngày mai chứ không phải là đừng ?nghĩ“. Bạn cứ nghĩ tới ngày mai, cứ cẩn thận suy nghĩ, dự tính, sửa soạn đi, nhưng đừng lo lắng gì hết.
Trong chiến tranh vừa rồi, các nhà chỉ huy tối cao của quân đội ta luôn luôn dự tính cho ngày mai và cả những ngày còn xa hơn nữa, nhưng h? không bao gi? vì vậy mà ưu tư cả. ?ô đốc E.J.King chỉ huy hải quân Huê Kỳ nói: ?Tôi đã đưa những khí giới tốt nhất cho những quân tài cán nhất và đã giao phó sứ mạng cho h? trong lúc tiện nghi nhất. ?ó, tôi chỉ làm được có vậy thôi“. ?ô đốc tiếp: ?Một chiếc tàu bị đắm, tôi không thể cứu nó được. Dùng thì gi? của tôi để tính công việc sắp tới, ích lợi nhi?u hơn là ưu phi?n v? những lỗi lầm hôm qua. Vả lại nếu tôi nghĩ tới chuyện cũ hoài, chắc tôi không thể sống lâu“.
Trong th?i loạn cũng như th?i bình, khéo suy với vụng suy chỉ khác nhau ở chỗ này: khéo suy là nghĩ kỹ v? nhân quả rồi hành động một cách hợp lý, hữu ích; còn vụng suy chỉ làm cho thần kinh ta căng thẳng và suy nhược thôi.
Mới rồi tôi được cái hân hạnh ph?ng vấn ông Arthur Sulzberger, chủ bút một t? báo nổi danh nhất thế giới, t? ?Nữ ước nhật báo“. Ông nói với tôi rằng khi chiến tranh thứ nhì bùng lên ở Âu Châu, ông gần như chết điếng, lo v? tương lai đến nỗi mất ngủ. Nửa đêm ông thưởng tỉnh giấc, nhìn bóng trong gương rồi lấy bút, sợn tự vẽ mặt ông.
Ông không biết chút gì v? môn hội hoạ hết, nhưng ông cứ vẽ càn cho óc kh?i phải lo lắng.
Một thanh niên Mỹ đang tùng chinh lên bên Châu Âu cũng vậy. Chàng tên lê Ten Bengermino bị lo lắng giày vò tới nỗi thần kinh suy nhược nặng.
Chàng viết: ?Tháng tư năm 1945, vì quá lo nghĩ, tôi mắc một chứng bệnh ruột, đau đớn vô cùng. Nếu chiến tranh không kết liễu ngay lúc đó thì chắc là tôi nguy rồi. Tôi m?i mệt quá lẽ. Lúc đó tôi làm hạ sĩ quan ở bộ binh, đội thứ 94. Công việc của tôi là ghi tên những ngư?i hoặc tử trận, hoặc mất tích, hoặc nằm nhà thương. Tôi phải thu những đồ dùng của h? để gởi v? cho thân nhân h?, vì ngư?i ta tr?ng những kỷ niệm đó lắm. Tôi luôn luôn sợ vì lúng túng mà rồi lẫn lộn đáng tiếc chăng. Tôi lo lắng không biết có làm tròn phận sự không, có sống sót để v? ôm đứa con một hay không- đứa con mới 6 tháng mà tôi chưa được biết mặt. Tôi lo lắng mệt nh?c đến mức mất 17 ki lô. Tôi hoảng hốt gần hoá điên. Tôi ngó tay tôi chỉ thấy còn da với xương. Nghĩ tới khi v? nhà, thân hình ti?n tuỵ mà sợ, khóc lóc như con nít. Tâm hồn bị rung động quá chừng, nên mỗi khi ngồi một mình là nước mắt tràn ra. Có một hồi, ít lâu sau trận Bulge, tôi khóc nhi?u quá, không còn hy v?ng gì tinh thần sẽ thư thái như xưa nữa.
Sau cùng, tôi phải vào nằm nhà thương. Vị bác sĩ săn sóc tôi chỉ khuyên có vài l?i mà thay đổi hẳn đ?i tôi. Sau khi đã khám kỹ cơ thể tôi, ông nhanạ rằng bệnh tôi thuộc bệnh thần kinh. ?Này anh Ted, anh nên coi đ?i của anh như cái đồng hồ cát. Anh biết rằng phần trên đồng hồ đó có dựng hàng ngàn hột cát. Và những hột cát ấy, đ?u lần lần liên tiếp nhau, chui qua cái cổ nh? giữa để rớt xuống phần dưới. Không có cách gì cho nhi?u hạt cát chui cùng một lúc được, trừ phi là đập đồng hồ ra. Hết thảy b?n chúng ta đ?u như chiếc đồng hồ ấy. Buổi sáng, thức dậy, ta có hàng trăm công việc phải làm trong nội ngày. Nhưng nếu chúng ta không làm từng việc một, chậm chạp, đ?u đ?u như những hột cát chui qua cái cổ đồng hồ kia thì chắc chắn là cơ thể và tinh thần ta hư hại mất“.
?Tôi đã theo triết lý đó từ ngày ấy. Mỗi lần chỉ có một hột cát xuống thôi... Mỗi lần chỉ làm một việc thôi. L?i khuyên đó đã cứu thể chất và tinh thần tôi trong hồi chiến tranh, mà bây gi? còn giúp tôi trong công việc làm ăn nữa. Tôi là một viên kiểm soát số hàng dự trữ của một công ty ở Baltimore. Tôi thấy trong ngh? buôn cũng có những khó khăn y như trong hồi chiến tranh: có cả chục công việc phải làm tức thì mà th?i gi? rất hẹp. Nào lo làm những giấy t? mới, lo tính toán số dự trữ mới, nào lo những thay đổi địa chỉ, lo mở thêm hoặc đông đóng bớt những chi nhánhv.v. Nhưng tôi không nóng nẩy và luôn luôn nhớ l?i khuyên của bác sĩ: ?Mỗi lần chỉ có một hột cát xuống thôi. Mỗi lần chỉ làm một việc thôi“. Tôi tự nhắc đi nhắc lại câu đó và làm việc một cách rất hiệu quả, không hoảng hốt hay có cảm giác ruột rối như tơ vò nó làm cho tôi chết dở ở mặt trận khi xưa nữa“.
Một trong những tình trạng ghê ghớm nhất của đ?i sống bây gi? là một nửa số bệnh nhân đi?u trị tại các nhà thương là những ngư?i mắc bệnh thần kinh hay loạn óc. H? bị đè bẹp dưới sức nặng của những lo lắng v? quá khứ lẫn với tương lai. Mà đại đa số những bệnh nhân đó đ?u có thể khoẻ mạnh, đi đứng như thư?ng, ngay từ hôm nay sống một đ?i sung sướng, hay hơn nữa, một đ?i hữu ích nếu h? chịu nghe l?i khuyên của Wiliam Osler: ?Chia đ?i sống thành từng ngăn, cách biệt hẳn nhau, mỗi ngăn là một ngày“.
Bạn và tôi, ngay trong lúc này đây, chúng ta đứng tại chỗ hau cái vô tận gặp nhau: cái dĩ vãng mênh mông có từ th?i khai thiên lập địa và cái tương lai nó bắt đầu từ tiếng cuối cùng mà tôi mới thốt. Chúng ta không thể sống trong cả hai cái vô tận đó được, dù chỉ là trong một phần giây. Mà hễ rắng cái vô tận đó thì ta sẽ làm hai cho tinh thần và thể chất của ta li?n. Vậy chúng ta hãy chịu sống trong hiện tại vì ta chỉ có thể sống được trong hiện tại thôi.
Robert Louis Stevenson nói: ?Bất kỳ ai cũng có thể làm công việc hàng ngày của mình được, dù công việc đó nặng nh?c tới bực nào đi nữa. Bất kỳ ai cũng có thể sống một cách êm đ?m, trong sạch, kiên nhẫn, đầy tình thương chan chứa trong lòng, từ mặt tr?i m?c cho tới khi mặt tr?i lặn. ?ó, ý nghĩ của cuộc đ?i như vậy“.
Phải, đ?i chỉ đòi h?i ta có bấy nhiêu thôi. Nhưng bà E.K.Shields ở Michigan lại thất v?ng tới nỗi muốn tự tử, trước khi h?c được cách sống từng ngày một. Bà kể với tôi: ?Năm 1937 nhà tôi mất, tôi đau đớn thất v?ng lắm và gia tư gần như khánh kiệt. Tôi viết thư xin việc ông chủ cũ của tôi là ông Leo Roach ở Công ty Roach-Fowler và được cửa làm lại việc cũ. Hồi xưa, tôi đã bán sách cho các trư?ng tỉnh và trư?ng làng để kiếm ăn. Hai năm trước tôi bán trước tôi bán chiếc xe hơi để lo thuốc thang cho nhà tôi. Nhưng tôi cũng ráng thu nhặt ti?n nong để mua dài hạn một chiếc xe cũ rồi chở sách đi bán.
Tôi tưởng trở v? ngh? cũ như vậy sẽ bớt ưu phi?n, tinh thanà sẽ phấn khởi lên được; song tôi gần như không chịu nổi cảnh thui thủi một mình trên đư?ng và trong quán tr?. Mi?n tôi bán sách dân tình nghèo khổ, ít ngư?i mua cho nên số l?i không đủ để trả ti?n xe.
Mùa xuân năm 1938, tôi đến bán ở gần Versailles. ở đây trư?ng h?c nghèo, đư?ng xấu, tôi thấy cô đơn, thất v?ng đến nỗi có lần muốn tự tử, cho rằng không sao thành công được hết. Mà cũng phải, làm sao đủ sống được? Mỗi buổi sáng khi tỉnh dậy , nghĩ tới nỗi phấn đấu với đ?i, tôi lo sợ đủ thứ: Sợ khong trả nổi ti?n xe: sợ không trả nỗi ti?n phòng, không kiếm đủ ăn, sợ rồi sẽ đau ốm không có ti?n uống thuốc. Nhưng may có hai đi?u làm cho tôi khong tự tử là nếu tôi chết thì các em tôi sẽ khổ lắm và tôi không có đủ ti?n để lại cho h? làm ma tôi.
Rồi một hôm ngẫu nhiên tôi đ?c một bài báo nó kéo tôi ra kh?i cảnh thất v?ng và khiến tôi đủ can đảm để sống. Tôi sẽ suốt đ?i mang ơn tác giả bài đó, ngư?i viết câu này: ??ối với một đại nhân thì một ngày mới là một đ?i sống mới“. Tôi đánh máy lại câu ấy rồi dán lên tấm kính che mưa trong xe tôi, để trong khi cầm lái, lúc nào tôi cũng phải ngó tới. Từ đó, tôi thấy chỉ sống từng ngày một thì đ?i sống không khó khăn gì cả. Tôi tập quên đi dĩ vãng và khong nghĩ tới tương lai nữa. Mỗi buổi sáng tôi tự nhủ: ?Ngày hôm nay là một đ?i sống mới“. Nh? vậy tôi thắng được nỗi lo sợ cảnh cô đơn, hăng hái và yêu đ?i. Bây gi? tôi biết rằng ta chỉ sống được nội ngày hôm nay thôi, không sống được th?i dĩ vãng và tương lai và ??ối vơí một đạt nhân thì một ngày mới là một đ?i sống mơí“.
Bạn có biết tác giả của những câu thơ này là ai không?
Ai kia sung sướng suốt đ?i
Vững lòng nói được "Của tôi ngày này'
Ngày mai, mặc kệ: mai ngày
Vì tôi đã sống hôm nay, đủ rồi".
? thơ có vẻ mới lắm, phải không bạn? Vậy mà câu đó thi hào Horace đã viết 30 năm trước Thiên Chúa giáng sinh đấy.
Một trong những đi?u bi đát nhất là loài ngư?i có tánh muốn đẩy b? đ?i sống hiện đại đi. Hết thảy chúng ta đ?u mơ mộng những vư?n hồng diễm ảo ở chân tr?i thăm thẳm mà không chịu thưởng thức những bông hoa nở k? ngay bên cửa sổ.
Tại sao chúng ta điên như vậy? ?iên một cách thê thảm như vậy? Stephen Leacok viết: ?Lạ lùng thay cái chuỗi đ?i của ta. Con nít thì nói: ?Ước gò tôi lớn thêm được vài tuổi nữa“. Nhưng khi l?n vài tuổi rồi thì sao? Thì lại noí: ?Ước gì tôi tới tuổi trưởng thành“. Và khi tới tuổi trưởng thành lại nói: ?Ước gì tôi lập gia đình rồi ở riêng“. Nhưng khi thành gia rồi thì làm sao nữa? Thì l?i ước lại đổi làm: ?Ước gì ta già được nghỉ ngơi“. Và khi được nghỉ ngơi rồi thì lại thương tiếc quảng đ?i đã qua, và thấy như có cơn gió lạnh thổi qua quảng đ?i đó.
Lúc ấy đã gần xuống lỗ rồi, còn hưởng được gì nữa. Khi ta biết được rằng đ?i sống ở trong hiện tại, ở trong từng ngày một, thì đã trễ quá rồi mà“.
Ông Edward S.Evans gần tự huỷ đ?i ông cho tới khi ông h?c được rằng: ???i sống ở trong hiện tại, ở trong ngày đang sống, trong gi? đang sống“. Sinh trong một gia đình nghèo, ngh? đầu tiên của ông là bán báo, rồi làm công cho một tiệm tạp hoá. Sau ông giúp việc trong thư viện, để nuôi một gia đình 7 ngư?i. Lương ít mà khóng dám b? sở. Sau 8 năm do dự, ông mới quyết định tạo lại cuộc đ?i. Mới ra với số vốn là 55 mỹ kim mượn của bạn, ông phát đạt ngày và mỗi năm kiếm được 20.000 mỹ kim. Rồi thì ông gặp một chuyện rủi, tai hại đến nỗi giết ông được. Ông cho một ngư?i bạn cho vay một số ti?n lớn và ngư?i bạn đó vỡ nợ. Rồi hoạ vô đơn chí: nhà ngana hàng ông gởi ti?n cũng vỡ nợ. Sự nghiệp tiêu tan hết, ông còn mắc thêm món nợ 16.000 mỹ kim nữa. ?au đơn quá, ông không chịu nổi. Ông nói: ?Tôi ăn không được, ngủ không được. Tôi đau một chứng kỳ dị mà nguyên nhân chỉ là ưu phiên chứ không có chi khác. Một hôm đương đi, tôi té xỉu trên l?. Từ lúc đó tôi không cất chân được nữa. Tôi phải nằm liệt giư?ng, mụt m?c đầy mình. Những mụt đó sưng mà không vỡ, sau cùng bác sĩ nói với tôi rằng tôi chỉ sống được hai tuần nữa thôi. Tôi lo sợ lắm, viết di chúc rồi nằm đợi chết. Từ lúc đó, tôi hết phải lo lắng, phấn đấu nữa. Tôi b? tuốt cả, nghỉ ngơi rồi thì, vì yêu trí đợi chết, tôi ngủ được. ?ã hàng tuần trước đây, chưa bao gi? tôi ngủ được luôn hai gi?, nhưng lúc ấy biết chắc sẽ giũ sạch nợ đ?i, ngủ li bì như một em bé. Hết lo thì thôi tôi cũng hết mệt, ăn được và lên cân.
Vài tuần sau, tôi chống nạng đi được. Rồi sau sáu tuần tôi đi làm lại. Trước kia tôi kiếm 20.000 mỹ kim một năm, bây gi? kiếm được mỗi tuần 30 mỹ kim mà tôi thấy hài lòng.
Tôi đã h?c được một bài h?c mới, không cò lo lắng, không còn tiếc th?i phong lưu trước, khong lo v? tương lai nữa. Tôi đem hết th?i gi?, nghị lực và hăng hái để làm ngh? mới của tôi“.
Thế rồi ông Edward S.Evans lại lên như di?u. Chỉ trong vài năm được làm hội trưởng Công ty. Những chứng khoán của Công ty ông, được Sở Hối đoái Nữu Ước cho là có giá trị. Cho đến năm 1945, ông mất thì đã là một trong những nhà doanh nghiệp mau phát đạt nhất ở Mỹ. Nếu bạn ngồi bán máy bay tới Greenland, phi cơ của bạn có thể đáp xuống phi trư?ng Evans, một phi trư?ng mang tên ông.
Ta phải kết luận rằng: Chắc chắn không khi nào ông Edward S. Evens được hưởng cái thú thành công như vậy, nếu ông không biết đượng diệt ưu tư, nếu ông đã không h?c được cách chia đ?i sống ra từng ngày một, ngày nầy cách ngày khác biệt hẳn với ngày khác.
Năm trăm năm trước khi Thiên Chúa giáng sinh, triết gia Hy lạp Heraclite bảo đệ tử rằng: ?M?i vật đ?u thay đổi. Các đệ tử không tắm hai lần trên một khúc sông“. Vì sông đó cũng vậy. ??i sống là một cuộc biến đổi không ngừng. Chúng ta chỉ chắc chắn một đi?u là ta dang sống trong hiện tại. Thế thì tại sao lại nằng nặc đòi giải quyết những vấn đ? v? tương lai, để làm phai m? cái đẹp của hiện tại? Tương lai còn bị bao phủ trong những biến dịch không ngừng, nhữn biến dịch mà không ai đoán trước được kia mà!
Ngư?i La Mã hồi xưa cũng có một tiếng để diễn ý đó. Thiệt ra là hai tiếng ?Carpe diem“ nghĩa là ?Vui ngày hôm nay đi“. Phải nắm lấu ngày hôm nay và tấn hưởng cái thú của nó đi.
Ông John Ruskin đặt trên bàn giấy của ông một phiến đá nh? trên đó có khắc hai chữ: ?Hôm nay“. Tôi không có phiến đã kia trên bàn, nhưng tôi có một bài thơ dán trên tấm gương trong phòng tắm để mỗi buổi sáng tôi thấy một lần, khi cạo râu. Bài thơ đó là nhà soạn kịch trứ danh ở ấn ?ộ là ông Kalidasa làm và ông William Osler chép lại, luôn luôn để trên bàn giấy ông:
Chào Bình Minh
"Hãy chăm chú vào ngày hôn nay,
Vì nó là đ?i sống, chính là sự sống của đ?i sống...
Nó tuy ngắn ngủi
Nhưng chứa tất cả chân lý v? đ?i ta
Sự sung sướng khi tiến phát,
Sự vẻ vang của hành động,
Sự rực rỡ của thành công.
Vì hôm qua chỉ là một giấc mộng,
Vì ngày mai chỉ là một ảo tưởng.
Nhưng hôm nay, nếu sống đầy đủ, ta sẽ thấy
hôm qua là một giấc mộng êm đ?m.
Và ngày mai là hình ảnh của hy v?ng.
Vậy ta hãy chăm chú kỹ vào hôm nay!
L?i chào bình minh của tôi là vậy đó.
:rose: :rose: :rose:
Chương 1
?ắc nhất nhật quá nhất nhật
Mùa xuân năm 1871, một thành niên may mắn đ?c được một câu văn ảnh hưởng sâu xa tới tương lai của chàng. Hồi ấy còn là sinh viên y khoa ở trư?ng Montreal, chàng lo đủ thứ: lo thi ra cho đậu, đậu rồi sẽ làm gì, làm ở đâu, sap cho có đủ thân chủ, kiếm cho đủ ăn?
Nh? câu văn đ?c được trong sách của Thomas Carlyle mà chàng trở nên một ý sẽ có danh nhất th?i đó. Chính chàng đã tổ chức trư?ng y khoa tại ?ại h?c Oxford, một danh dự cao nhất trong y giới Anh. V? sau chàng lại được Anh hoàng phong tước và khi mất ngư?i ta viết hai cuốn sách dày 1.466 trang để kể lại thuở sanh hình.
Tên chàng là William Osler. Còn câu văn mà chàng đ?c được mùa xuân năm 1871, câu văn đã giúp chàng quẳng được gánh lo trong đ?i chàng là: ?Những công việc ở ngày trước mặt ta phải coi là quan tr?ng nhất, và đừng bận tâm tới những công việc còn m? m? từ xa“.
Bốn mươi hai năm sau, một đêm xuân ấm áp, trong khi trăm bông đua n? giữa sân trư?ng, William Osler diễn thuyết trước sinh viên ?ại h?c Yale đã nói rằng, thiên hạ đã lầm khi bảo một ngư?i như ông, làm giáo ự tại bốn trư?ng đại h?c và viết một cuốn sách nổi danh, tất phải có ?bộ óc dị thư?ng“. Vì những ngư?i thân của ông biết rõ ?óc ông vào hạng tầm thư?ng nhất“.
Vậy thì bí quyết thành công của ông ở đâu? Ông đạp lại bí quyết đó ở chỗ ông biết ?chia đới sống ra từng ngăn, cách biệt hẳn nhau, mỗi ngăn một ngày“. ý ông muốn nói gì vậy? Vài tháng trước buổi diễn thuyết ở Yale, ông đã đáp một chiếc tàu biển lớn, vượt ?ại Tây Dương.
Trên chiếc tàu đó, ông thấy ngư?i thuy?n trưởng, đứng ở cầu thang, chỉ nhận vào một cái nút mà làm chạy một cái máy, tức thì ngăn thiệt kín những bộ phận chánh trong tàu, không cho phần này thông qua phần khác, ví dụ vì tai nạn nước có tràn vào cũng không đắm tàu được. Rồi ông nói tiếp với các sinh viên: ?Cơ thể chúng ta là một bộ máy kỳ dị hơn chiếc tàu đó nữa. Tôi khuyên các anh tập cách đi?u khiển bộ máy đó để sống ngày nào riêng biệt ngày ấy: đó là cách chắc chắn nhất để yên ổn trong cuộc viễn hành. Nhận một nút đi rồi nghe, trong mỗi đoạn đ?i, chiếc cửa sắt sập lại, ngăn hiện tại với quá khứ.
Quá khứ đã chết, đừng cho nó sống lại nữa. Nhận một cái nút khác và đóng kín cửa sắt của tương lai lại, cái tương lai nó chưa sanh. Như vậy các anh được yên ổn-yên ổn trong ngày hôm nay!.. ?óng quá khứ lại! ?ể cho quá khứ đã chết rồi tự chôn nó... ?óng những hôm qua lại, chúng đã bước mau v? cõi chết. ?ể cho gánh nặng của ngày mai đè lên vào gánh nặng hôm qua và hôm nay. Sự phung phí năng lực, nỗi ưu tư sẽ làm cho ta lảo đảo , nếu ta cứ lo lắng v? tương lai... Vậy đóng kỹ những bức vách trước và sau đi, và luyện lấy tập quán ??ắc nhất nhật quá nhật nhất“.
Như vậy có phải bác sĩ Osler muôn khuyên ta đừng nên gắng sức một chút nào để sửa soạn ngày mai không?. Không. Không khi nào. Trong đoạn cuối bài diễn văn đó, ông nói rằng, cách hay hơn hết và độc nhất để sửa soạn ngày mai là đem tất cả thông minh, hăng hái của ta tập trung vào công việc hôm nay.
Hồi xưa, một triết gia, túi không có một xu, thơ thẩn trong một mi?n núi đá mà đân cứ sống rất vất vả. Một hôm, nhân thấy một đám đông quây quần chung quanh mình, trên một ng?n đồi, ông bèn đ?c một diễn văn mà nhân loại đã trích lục nhi?u hơn hết từ trước tới gi?. Trong diễn văn có câu này được lưu truy?n muôn thuở:
"?ừng lo tới ngày mai vì ngày mai ta phải lo tới công việc của ngày mai. Ta chỉ lo tới hôm nay thôi cũng đủ khổ."
Tôi xin nhắc bạn: Câu đó khuyên đừng ?lo“ tới ngày mai chứ không phải là đừng ?nghĩ“. Bạn cứ nghĩ tới ngày mai, cứ cẩn thận suy nghĩ, dự tính, sửa soạn đi, nhưng đừng lo lắng gì hết.
Trong chiến tranh vừa rồi, các nhà chỉ huy tối cao của quân đội ta luôn luôn dự tính cho ngày mai và cả những ngày còn xa hơn nữa, nhưng h? không bao gi? vì vậy mà ưu tư cả. ?ô đốc E.J.King chỉ huy hải quân Huê Kỳ nói: ?Tôi đã đưa những khí giới tốt nhất cho những quân tài cán nhất và đã giao phó sứ mạng cho h? trong lúc tiện nghi nhất. ?ó, tôi chỉ làm được có vậy thôi“. ?ô đốc tiếp: ?Một chiếc tàu bị đắm, tôi không thể cứu nó được. Dùng thì gi? của tôi để tính công việc sắp tới, ích lợi nhi?u hơn là ưu phi?n v? những lỗi lầm hôm qua. Vả lại nếu tôi nghĩ tới chuyện cũ hoài, chắc tôi không thể sống lâu“.
Trong th?i loạn cũng như th?i bình, khéo suy với vụng suy chỉ khác nhau ở chỗ này: khéo suy là nghĩ kỹ v? nhân quả rồi hành động một cách hợp lý, hữu ích; còn vụng suy chỉ làm cho thần kinh ta căng thẳng và suy nhược thôi.
Mới rồi tôi được cái hân hạnh ph?ng vấn ông Arthur Sulzberger, chủ bút một t? báo nổi danh nhất thế giới, t? ?Nữ ước nhật báo“. Ông nói với tôi rằng khi chiến tranh thứ nhì bùng lên ở Âu Châu, ông gần như chết điếng, lo v? tương lai đến nỗi mất ngủ. Nửa đêm ông thưởng tỉnh giấc, nhìn bóng trong gương rồi lấy bút, sợn tự vẽ mặt ông.
Ông không biết chút gì v? môn hội hoạ hết, nhưng ông cứ vẽ càn cho óc kh?i phải lo lắng.
Một thanh niên Mỹ đang tùng chinh lên bên Châu Âu cũng vậy. Chàng tên lê Ten Bengermino bị lo lắng giày vò tới nỗi thần kinh suy nhược nặng.
Chàng viết: ?Tháng tư năm 1945, vì quá lo nghĩ, tôi mắc một chứng bệnh ruột, đau đớn vô cùng. Nếu chiến tranh không kết liễu ngay lúc đó thì chắc là tôi nguy rồi. Tôi m?i mệt quá lẽ. Lúc đó tôi làm hạ sĩ quan ở bộ binh, đội thứ 94. Công việc của tôi là ghi tên những ngư?i hoặc tử trận, hoặc mất tích, hoặc nằm nhà thương. Tôi phải thu những đồ dùng của h? để gởi v? cho thân nhân h?, vì ngư?i ta tr?ng những kỷ niệm đó lắm. Tôi luôn luôn sợ vì lúng túng mà rồi lẫn lộn đáng tiếc chăng. Tôi lo lắng không biết có làm tròn phận sự không, có sống sót để v? ôm đứa con một hay không- đứa con mới 6 tháng mà tôi chưa được biết mặt. Tôi lo lắng mệt nh?c đến mức mất 17 ki lô. Tôi hoảng hốt gần hoá điên. Tôi ngó tay tôi chỉ thấy còn da với xương. Nghĩ tới khi v? nhà, thân hình ti?n tuỵ mà sợ, khóc lóc như con nít. Tâm hồn bị rung động quá chừng, nên mỗi khi ngồi một mình là nước mắt tràn ra. Có một hồi, ít lâu sau trận Bulge, tôi khóc nhi?u quá, không còn hy v?ng gì tinh thần sẽ thư thái như xưa nữa.
Sau cùng, tôi phải vào nằm nhà thương. Vị bác sĩ săn sóc tôi chỉ khuyên có vài l?i mà thay đổi hẳn đ?i tôi. Sau khi đã khám kỹ cơ thể tôi, ông nhanạ rằng bệnh tôi thuộc bệnh thần kinh. ?Này anh Ted, anh nên coi đ?i của anh như cái đồng hồ cát. Anh biết rằng phần trên đồng hồ đó có dựng hàng ngàn hột cát. Và những hột cát ấy, đ?u lần lần liên tiếp nhau, chui qua cái cổ nh? giữa để rớt xuống phần dưới. Không có cách gì cho nhi?u hạt cát chui cùng một lúc được, trừ phi là đập đồng hồ ra. Hết thảy b?n chúng ta đ?u như chiếc đồng hồ ấy. Buổi sáng, thức dậy, ta có hàng trăm công việc phải làm trong nội ngày. Nhưng nếu chúng ta không làm từng việc một, chậm chạp, đ?u đ?u như những hột cát chui qua cái cổ đồng hồ kia thì chắc chắn là cơ thể và tinh thần ta hư hại mất“.
?Tôi đã theo triết lý đó từ ngày ấy. Mỗi lần chỉ có một hột cát xuống thôi... Mỗi lần chỉ làm một việc thôi. L?i khuyên đó đã cứu thể chất và tinh thần tôi trong hồi chiến tranh, mà bây gi? còn giúp tôi trong công việc làm ăn nữa. Tôi là một viên kiểm soát số hàng dự trữ của một công ty ở Baltimore. Tôi thấy trong ngh? buôn cũng có những khó khăn y như trong hồi chiến tranh: có cả chục công việc phải làm tức thì mà th?i gi? rất hẹp. Nào lo làm những giấy t? mới, lo tính toán số dự trữ mới, nào lo những thay đổi địa chỉ, lo mở thêm hoặc đông đóng bớt những chi nhánhv.v. Nhưng tôi không nóng nẩy và luôn luôn nhớ l?i khuyên của bác sĩ: ?Mỗi lần chỉ có một hột cát xuống thôi. Mỗi lần chỉ làm một việc thôi“. Tôi tự nhắc đi nhắc lại câu đó và làm việc một cách rất hiệu quả, không hoảng hốt hay có cảm giác ruột rối như tơ vò nó làm cho tôi chết dở ở mặt trận khi xưa nữa“.
Một trong những tình trạng ghê ghớm nhất của đ?i sống bây gi? là một nửa số bệnh nhân đi?u trị tại các nhà thương là những ngư?i mắc bệnh thần kinh hay loạn óc. H? bị đè bẹp dưới sức nặng của những lo lắng v? quá khứ lẫn với tương lai. Mà đại đa số những bệnh nhân đó đ?u có thể khoẻ mạnh, đi đứng như thư?ng, ngay từ hôm nay sống một đ?i sung sướng, hay hơn nữa, một đ?i hữu ích nếu h? chịu nghe l?i khuyên của Wiliam Osler: ?Chia đ?i sống thành từng ngăn, cách biệt hẳn nhau, mỗi ngăn là một ngày“.
Bạn và tôi, ngay trong lúc này đây, chúng ta đứng tại chỗ hau cái vô tận gặp nhau: cái dĩ vãng mênh mông có từ th?i khai thiên lập địa và cái tương lai nó bắt đầu từ tiếng cuối cùng mà tôi mới thốt. Chúng ta không thể sống trong cả hai cái vô tận đó được, dù chỉ là trong một phần giây. Mà hễ rắng cái vô tận đó thì ta sẽ làm hai cho tinh thần và thể chất của ta li?n. Vậy chúng ta hãy chịu sống trong hiện tại vì ta chỉ có thể sống được trong hiện tại thôi.
Robert Louis Stevenson nói: ?Bất kỳ ai cũng có thể làm công việc hàng ngày của mình được, dù công việc đó nặng nh?c tới bực nào đi nữa. Bất kỳ ai cũng có thể sống một cách êm đ?m, trong sạch, kiên nhẫn, đầy tình thương chan chứa trong lòng, từ mặt tr?i m?c cho tới khi mặt tr?i lặn. ?ó, ý nghĩ của cuộc đ?i như vậy“.
Phải, đ?i chỉ đòi h?i ta có bấy nhiêu thôi. Nhưng bà E.K.Shields ở Michigan lại thất v?ng tới nỗi muốn tự tử, trước khi h?c được cách sống từng ngày một. Bà kể với tôi: ?Năm 1937 nhà tôi mất, tôi đau đớn thất v?ng lắm và gia tư gần như khánh kiệt. Tôi viết thư xin việc ông chủ cũ của tôi là ông Leo Roach ở Công ty Roach-Fowler và được cửa làm lại việc cũ. Hồi xưa, tôi đã bán sách cho các trư?ng tỉnh và trư?ng làng để kiếm ăn. Hai năm trước tôi bán trước tôi bán chiếc xe hơi để lo thuốc thang cho nhà tôi. Nhưng tôi cũng ráng thu nhặt ti?n nong để mua dài hạn một chiếc xe cũ rồi chở sách đi bán.
Tôi tưởng trở v? ngh? cũ như vậy sẽ bớt ưu phi?n, tinh thanà sẽ phấn khởi lên được; song tôi gần như không chịu nổi cảnh thui thủi một mình trên đư?ng và trong quán tr?. Mi?n tôi bán sách dân tình nghèo khổ, ít ngư?i mua cho nên số l?i không đủ để trả ti?n xe.
Mùa xuân năm 1938, tôi đến bán ở gần Versailles. ở đây trư?ng h?c nghèo, đư?ng xấu, tôi thấy cô đơn, thất v?ng đến nỗi có lần muốn tự tử, cho rằng không sao thành công được hết. Mà cũng phải, làm sao đủ sống được? Mỗi buổi sáng khi tỉnh dậy , nghĩ tới nỗi phấn đấu với đ?i, tôi lo sợ đủ thứ: Sợ khong trả nổi ti?n xe: sợ không trả nỗi ti?n phòng, không kiếm đủ ăn, sợ rồi sẽ đau ốm không có ti?n uống thuốc. Nhưng may có hai đi?u làm cho tôi khong tự tử là nếu tôi chết thì các em tôi sẽ khổ lắm và tôi không có đủ ti?n để lại cho h? làm ma tôi.
Rồi một hôm ngẫu nhiên tôi đ?c một bài báo nó kéo tôi ra kh?i cảnh thất v?ng và khiến tôi đủ can đảm để sống. Tôi sẽ suốt đ?i mang ơn tác giả bài đó, ngư?i viết câu này: ??ối với một đại nhân thì một ngày mới là một đ?i sống mới“. Tôi đánh máy lại câu ấy rồi dán lên tấm kính che mưa trong xe tôi, để trong khi cầm lái, lúc nào tôi cũng phải ngó tới. Từ đó, tôi thấy chỉ sống từng ngày một thì đ?i sống không khó khăn gì cả. Tôi tập quên đi dĩ vãng và khong nghĩ tới tương lai nữa. Mỗi buổi sáng tôi tự nhủ: ?Ngày hôm nay là một đ?i sống mới“. Nh? vậy tôi thắng được nỗi lo sợ cảnh cô đơn, hăng hái và yêu đ?i. Bây gi? tôi biết rằng ta chỉ sống được nội ngày hôm nay thôi, không sống được th?i dĩ vãng và tương lai và ??ối vơí một đạt nhân thì một ngày mới là một đ?i sống mơí“.
Bạn có biết tác giả của những câu thơ này là ai không?
Ai kia sung sướng suốt đ?i
Vững lòng nói được "Của tôi ngày này'
Ngày mai, mặc kệ: mai ngày
Vì tôi đã sống hôm nay, đủ rồi".
? thơ có vẻ mới lắm, phải không bạn? Vậy mà câu đó thi hào Horace đã viết 30 năm trước Thiên Chúa giáng sinh đấy.
Một trong những đi?u bi đát nhất là loài ngư?i có tánh muốn đẩy b? đ?i sống hiện đại đi. Hết thảy chúng ta đ?u mơ mộng những vư?n hồng diễm ảo ở chân tr?i thăm thẳm mà không chịu thưởng thức những bông hoa nở k? ngay bên cửa sổ.
Tại sao chúng ta điên như vậy? ?iên một cách thê thảm như vậy? Stephen Leacok viết: ?Lạ lùng thay cái chuỗi đ?i của ta. Con nít thì nói: ?Ước gò tôi lớn thêm được vài tuổi nữa“. Nhưng khi l?n vài tuổi rồi thì sao? Thì lại noí: ?Ước gì tôi tới tuổi trưởng thành“. Và khi tới tuổi trưởng thành lại nói: ?Ước gì tôi lập gia đình rồi ở riêng“. Nhưng khi thành gia rồi thì làm sao nữa? Thì l?i ước lại đổi làm: ?Ước gì ta già được nghỉ ngơi“. Và khi được nghỉ ngơi rồi thì lại thương tiếc quảng đ?i đã qua, và thấy như có cơn gió lạnh thổi qua quảng đ?i đó.
Lúc ấy đã gần xuống lỗ rồi, còn hưởng được gì nữa. Khi ta biết được rằng đ?i sống ở trong hiện tại, ở trong từng ngày một, thì đã trễ quá rồi mà“.
Ông Edward S.Evans gần tự huỷ đ?i ông cho tới khi ông h?c được rằng: ???i sống ở trong hiện tại, ở trong ngày đang sống, trong gi? đang sống“. Sinh trong một gia đình nghèo, ngh? đầu tiên của ông là bán báo, rồi làm công cho một tiệm tạp hoá. Sau ông giúp việc trong thư viện, để nuôi một gia đình 7 ngư?i. Lương ít mà khóng dám b? sở. Sau 8 năm do dự, ông mới quyết định tạo lại cuộc đ?i. Mới ra với số vốn là 55 mỹ kim mượn của bạn, ông phát đạt ngày và mỗi năm kiếm được 20.000 mỹ kim. Rồi thì ông gặp một chuyện rủi, tai hại đến nỗi giết ông được. Ông cho một ngư?i bạn cho vay một số ti?n lớn và ngư?i bạn đó vỡ nợ. Rồi hoạ vô đơn chí: nhà ngana hàng ông gởi ti?n cũng vỡ nợ. Sự nghiệp tiêu tan hết, ông còn mắc thêm món nợ 16.000 mỹ kim nữa. ?au đơn quá, ông không chịu nổi. Ông nói: ?Tôi ăn không được, ngủ không được. Tôi đau một chứng kỳ dị mà nguyên nhân chỉ là ưu phiên chứ không có chi khác. Một hôm đương đi, tôi té xỉu trên l?. Từ lúc đó tôi không cất chân được nữa. Tôi phải nằm liệt giư?ng, mụt m?c đầy mình. Những mụt đó sưng mà không vỡ, sau cùng bác sĩ nói với tôi rằng tôi chỉ sống được hai tuần nữa thôi. Tôi lo sợ lắm, viết di chúc rồi nằm đợi chết. Từ lúc đó, tôi hết phải lo lắng, phấn đấu nữa. Tôi b? tuốt cả, nghỉ ngơi rồi thì, vì yêu trí đợi chết, tôi ngủ được. ?ã hàng tuần trước đây, chưa bao gi? tôi ngủ được luôn hai gi?, nhưng lúc ấy biết chắc sẽ giũ sạch nợ đ?i, ngủ li bì như một em bé. Hết lo thì thôi tôi cũng hết mệt, ăn được và lên cân.
Vài tuần sau, tôi chống nạng đi được. Rồi sau sáu tuần tôi đi làm lại. Trước kia tôi kiếm 20.000 mỹ kim một năm, bây gi? kiếm được mỗi tuần 30 mỹ kim mà tôi thấy hài lòng.
Tôi đã h?c được một bài h?c mới, không cò lo lắng, không còn tiếc th?i phong lưu trước, khong lo v? tương lai nữa. Tôi đem hết th?i gi?, nghị lực và hăng hái để làm ngh? mới của tôi“.
Thế rồi ông Edward S.Evans lại lên như di?u. Chỉ trong vài năm được làm hội trưởng Công ty. Những chứng khoán của Công ty ông, được Sở Hối đoái Nữu Ước cho là có giá trị. Cho đến năm 1945, ông mất thì đã là một trong những nhà doanh nghiệp mau phát đạt nhất ở Mỹ. Nếu bạn ngồi bán máy bay tới Greenland, phi cơ của bạn có thể đáp xuống phi trư?ng Evans, một phi trư?ng mang tên ông.
Ta phải kết luận rằng: Chắc chắn không khi nào ông Edward S. Evens được hưởng cái thú thành công như vậy, nếu ông không biết đượng diệt ưu tư, nếu ông đã không h?c được cách chia đ?i sống ra từng ngày một, ngày nầy cách ngày khác biệt hẳn với ngày khác.
Năm trăm năm trước khi Thiên Chúa giáng sinh, triết gia Hy lạp Heraclite bảo đệ tử rằng: ?M?i vật đ?u thay đổi. Các đệ tử không tắm hai lần trên một khúc sông“. Vì sông đó cũng vậy. ??i sống là một cuộc biến đổi không ngừng. Chúng ta chỉ chắc chắn một đi?u là ta dang sống trong hiện tại. Thế thì tại sao lại nằng nặc đòi giải quyết những vấn đ? v? tương lai, để làm phai m? cái đẹp của hiện tại? Tương lai còn bị bao phủ trong những biến dịch không ngừng, nhữn biến dịch mà không ai đoán trước được kia mà!
Ngư?i La Mã hồi xưa cũng có một tiếng để diễn ý đó. Thiệt ra là hai tiếng ?Carpe diem“ nghĩa là ?Vui ngày hôm nay đi“. Phải nắm lấu ngày hôm nay và tấn hưởng cái thú của nó đi.
Ông John Ruskin đặt trên bàn giấy của ông một phiến đá nh? trên đó có khắc hai chữ: ?Hôm nay“. Tôi không có phiến đã kia trên bàn, nhưng tôi có một bài thơ dán trên tấm gương trong phòng tắm để mỗi buổi sáng tôi thấy một lần, khi cạo râu. Bài thơ đó là nhà soạn kịch trứ danh ở ấn ?ộ là ông Kalidasa làm và ông William Osler chép lại, luôn luôn để trên bàn giấy ông:
Chào Bình Minh
"Hãy chăm chú vào ngày hôn nay,
Vì nó là đ?i sống, chính là sự sống của đ?i sống...
Nó tuy ngắn ngủi
Nhưng chứa tất cả chân lý v? đ?i ta
Sự sung sướng khi tiến phát,
Sự vẻ vang của hành động,
Sự rực rỡ của thành công.
Vì hôm qua chỉ là một giấc mộng,
Vì ngày mai chỉ là một ảo tưởng.
Nhưng hôm nay, nếu sống đầy đủ, ta sẽ thấy
hôm qua là một giấc mộng êm đ?m.
Và ngày mai là hình ảnh của hy v?ng.
Vậy ta hãy chăm chú kỹ vào hôm nay!
L?i chào bình minh của tôi là vậy đó.